Hoe kan iemand die in de gevangenis zit nu een leuke man zijn? Dat denken veel mensen. Henk, Humanitasvrijwilliger detentie weet het antwoord. Hij is wekelijks in de gevangenis of TBS-kliniek op bezoek bij gedetineerden. En hij bezoekt ook ex-gedetineerden, meestal thuis, maar vaak ook om samen ergens heen te gaan. Hij behandelt ze niet als (ex-)gedetineerden, maar als gewone mensen. Henk: “Nou, eigenlijk behandel ik ze precies zoals mijn vrienden. Met elk bezoek denk ik: ‘dit is de dag van het einde van het verleden en de eerste dag van de toekomst.’ Elke dag een schone lei dus. Ik ben geen therapeut of coach, ik ben gewoon Henk. Het enige dat ik als vrijwilliger kan doen, is hem of haar als een normaal mens te behandelen. En dat is al een groot geschenk.”

Waarom

Henk werd vrijwilliger door te reageren op een advertentie van Humanitas. Hij had geen idee wat die vrijwillige baan inhield. “Ik wist toch niet waar ik aan begon, dus dacht ik: ’Laat ik het maar proberen’. Nu, na een paar jaar, kan ik zeggen dat gedetineerdenbezoek heel nieuwe aspecten aan mijn leven heeft toegevoegd die ik niet meer zou willen missen. Ik ben ook zelf over dingen dieper gaan nadenken.” Maar ziet hij ook wel dat dit vrijwilligers niet voor iedereen is weggelegd.

Gelijkwaardig

“Het kan heel fijn werk zijn, dat enorm gewaardeerd wordt, maar je moet écht in staat zijn om met je deelnemer als gelijkwaardig om te gaan. We zijn als mensen geen van allen in staat om foutloos te leven. Ik maak ook fouten, ik ben er alleen niet voor in de gevangenis gekomen. Was ik nou slimmer of stommer dan iemand anders? Dat maakt niet uit! Echt, ik kan niet genoeg benadrukken dat het niet mijn taak is om een mening of oordeel te hebben over wat er wel of niet gebeurd is. Dat ligt achter ons. Het is soms wel moeilijk, maar fantastisch als je merkt dat een deelnemer die gelijkwaardigheid waardeert en erin meegaat.”

“Ik behandel ze precies zoals m’n vrienden.”

“In de gevangenis hebben bewoners een heel beperkt sociaal netwerk, ze zijn vaak eenzaam en ze hebben het gevoel – en vaak ook de ervaring – dat ze blijvend afgerekend worden op hun daden uit het verleden. Veel gedetineerden hebben last van hun zelfbeeld en zelfvertrouwen. Maar in het contact met een Humanitas vrijwilliger zijn het gewone mensen, die over gewone dingen praten. Het gaat even over andere onderwerpen dan die de hele dag binnen de muren van de gevangenis heersen. Contact met de buitenwereld helpt ze hun leven te normaliseren.”

Vertrouwen

Tussen een (ex-)gedetineerde en de vrijwilliger moet vertrouwen bestaan. Zorgverleners, coaches en justitiële begeleiders moeten een neutrale zakelijke relatie onderhouden, kan niet anders. Maar een vrijwilliger kan veel meer een gewoon mens zijn, net als een vriend, buurman of mede-clublid. Om wederzijds vertrouwen te scheppen, gaat Henk dan ook als ‘doodgewoon’ mens met zijn deelnemer om. Henk: “In het begin praat ik zo min mogelijk over wat er gebeurd is of waarom iemand gestraft is. In plaats daarvan ga ik op zoek naar gemeenschappelijke interesses en hobby’s. Dat verbindt heel gemakkelijk en het is voor allebei fijn. Iedereen praat graag over wat hij leuk vindt, toch! Ook hengel ik altijd naar goede jeugdherinneringen. Dingen waar je met plezier op terugkijkt, die dus goed gingen in je leven. Dat geeft je zoveel zelfvertrouwen, dat je weet dat je best in jezelf mag geloven. En ik doe dat ook terug, ik vertel ook goede herinneringen van mijzelf. Als dat vertrouwen er eenmaal is, kun je later meer over zorgen en problemen praten. “

Leren lopen

Henk kreeg in zijn jeugd een ernstig ongeluk. Een paar jaar geleden, 40 jaar na dato, was dat mede de reden dat een been moest worden afgezet. Fysiotherapeuten, ergotherapeuten, bewegingsagogen en andere hulpverleners hielpen hem om te gaan met zijn invaliditeit. Ze konden advies geven en begeleiden, maar ze konden hem niet leren lopen. Dat moest hij zelf doen. Henk: ”Ik wist mij verzekerd van steun en begeleiding, maar moest er zelf hard voor werken. Ik zie het proces waar een gedetineerde doorheen gaat ook als een revalidatie. Ze doen het zelf, maar ik kan motiveren, aanmoedigen en soms eens wat verstandigs zeggen. Het is voor hen net zo hard werken als het in het revalidatieproces voor mij was. Het is voor mij daarom gemakkelijk om respect te hebben voor deelnemers met wie ik contact heb. Ze gaan ervoor.”

“Gedetineerden hebben behoefte aan gewoon zijn.”

Gewoon

Henk doet huisbezoeken, bezoeken in de gevangenis en TBS-kliniek en begeleid ook (groeps)bezinningsbijeenkomsten. In alles blijkt dat (ex-)gedetineerden grote behoefte hebben aan gewoon zijn. Natuurlijk is er een hulpvraag, zijn ze vaak eenzaam en kennen ze weinig mensen van buiten. Maar achter die hulpvraag gaan heel gewone menselijke behoeften schuil. Gewoon praten over wat er gebeurd is. Er van een andere kant tegenaan kijken. Henk: “Ik ben vaak een uitlaatklep. Ze moeten wat kwijt. Dat snap ik wel. En er is meestal niemand anders tegen wie ze zich openhartig durven uiten. Luisteren is vaak belangrijker dan praten. Ik hoef geen antwoorden of oplossingen te hebben. Ik hoef er alleen maar voor ze te zijn. Een ander mens. Gewoon.”


Henk voor de poort van de gevangenis, waar hij elke week iemand bezoekt.

Hoe kan iemand die in de gevangenis zit nu een leuke man zijn? Dat denken veel mensen. Henk, Humanitasvrijwilliger detentie weet het antwoord. Hij is wekelijks in de gevangenis of TBS-kliniek op bezoek bij gedetineerden. En hij bezoekt ook ex-gedetineerden, meestal thuis, maar vaak ook om samen ergens heen te gaan. Hij behandelt ze niet als (ex-)gedetineerden, maar als gewone mensen. Henk: “Nou, eigenlijk behandel ik ze precies zoals mijn vrienden. Met elk bezoek denk ik: ‘dit is de dag van het einde van het verleden en de eerste dag van de toekomst.’ Elke dag een schone lei dus. Ik ben geen therapeut of coach, ik ben gewoon Henk. Het enige dat ik als vrijwilliger kan doen, is hem of haar als een normaal mens te behandelen. En dat is al een groot geschenk.”

Waarom

Henk werd vrijwilliger door te reageren op een advertentie van Humanitas. Hij had geen idee wat die vrijwillige baan inhield. “Ik wist toch niet waar ik aan begon, dus dacht ik: ’Laat ik het maar proberen’. Nu, na een paar jaar, kan ik zeggen dat gedetineerdenbezoek heel nieuwe aspecten aan mijn leven heeft toegevoegd die ik niet meer zou willen missen. Ik ben ook zelf over dingen dieper gaan nadenken.” Maar ziet hij ook wel dat dit vrijwilligers niet voor iedereen is weggelegd.

Gelijkwaardig

“Het kan heel fijn werk zijn, dat enorm gewaardeerd wordt, maar je moet écht in staat zijn om met je deelnemer als gelijkwaardig om te gaan. We zijn als mensen geen van allen in staat om foutloos te leven. Ik maak ook fouten, ik ben er alleen niet voor in de gevangenis gekomen. Was ik nou slimmer of stommer dan iemand anders? Dat maakt niet uit! Echt, ik kan niet genoeg benadrukken dat het niet mijn taak is om een mening of oordeel te hebben over wat er wel of niet gebeurd is. Dat ligt achter ons. Het is soms wel moeilijk, maar fantastisch als je merkt dat een deelnemer die gelijkwaardigheid waardeert en erin meegaat.”

“Ik behandel ze precies zoals m’n vrienden.”

“In de gevangenis hebben bewoners een heel beperkt sociaal netwerk, ze zijn vaak eenzaam en ze hebben het gevoel – en vaak ook de ervaring – dat ze blijvend afgerekend worden op hun daden uit het verleden. Veel gedetineerden hebben last van hun zelfbeeld en zelfvertrouwen. Maar in het contact met een Humanitas vrijwilliger zijn het gewone mensen, die over gewone dingen praten. Het gaat even over andere onderwerpen dan die de hele dag binnen de muren van de gevangenis heersen. Contact met de buitenwereld helpt ze hun leven te normaliseren.”

Vertrouwen

Tussen een (ex-)gedetineerde en de vrijwilliger moet vertrouwen bestaan. Zorgverleners, coaches en justitiële begeleiders moeten een neutrale zakelijke relatie onderhouden, kan niet anders. Maar een vrijwilliger kan veel meer een gewoon mens zijn, net als een vriend, buurman of mede-clublid. Om wederzijds vertrouwen te scheppen, gaat Henk dan ook als ‘doodgewoon’ mens met zijn deelnemer om. Henk: “In het begin praat ik zo min mogelijk over wat er gebeurd is of waarom iemand gestraft is. In plaats daarvan ga ik op zoek naar gemeenschappelijke interesses en hobby’s. Dat verbindt heel gemakkelijk en het is voor allebei fijn. Iedereen praat graag over wat hij leuk vindt, toch! Ook hengel ik altijd naar goede jeugdherinneringen. Dingen waar je met plezier op terugkijkt, die dus goed gingen in je leven. Dat geeft je zoveel zelfvertrouwen, dat je weet dat je best in jezelf mag geloven. En ik doe dat ook terug, ik vertel ook goede herinneringen van mijzelf. Als dat vertrouwen er eenmaal is, kun je later meer over zorgen en problemen praten. “

Leren lopen

Henk kreeg in zijn jeugd een ernstig ongeluk. Een paar jaar geleden, 40 jaar na dato, was dat mede de reden dat een been moest worden afgezet. Fysiotherapeuten, ergotherapeuten, bewegingsagogen en andere hulpverleners hielpen hem om te gaan met zijn invaliditeit. Ze konden advies geven en begeleiden, maar ze konden hem niet leren lopen. Dat moest hij zelf doen. Henk: ”Ik wist mij verzekerd van steun en begeleiding, maar moest er zelf hard voor werken. Ik zie het proces waar een gedetineerde doorheen gaat ook als een revalidatie. Ze doen het zelf, maar ik kan motiveren, aanmoedigen en soms eens wat verstandigs zeggen. Het is voor hen net zo hard werken als het in het revalidatieproces voor mij was. Het is voor mij daarom gemakkelijk om respect te hebben voor deelnemers met wie ik contact heb. Ze gaan ervoor.”

“Gedetineerden hebben behoefte aan gewoon zijn.”

Gewoon

Henk doet huisbezoeken, bezoeken in de gevangenis en TBS-kliniek en begeleid ook (groeps)bezinningsbijeenkomsten. In alles blijkt dat (ex-)gedetineerden grote behoefte hebben aan gewoon zijn. Natuurlijk is er een hulpvraag, zijn ze vaak eenzaam en kennen ze weinig mensen van buiten. Maar achter die hulpvraag gaan heel gewone menselijke behoeften schuil. Gewoon praten over wat er gebeurd is. Er van een andere kant tegenaan kijken. Henk: “Ik ben vaak een uitlaatklep. Ze moeten wat kwijt. Dat snap ik wel. En er is meestal niemand anders tegen wie ze zich openhartig durven uiten. Luisteren is vaak belangrijker dan praten. Ik hoef geen antwoorden of oplossingen te hebben. Ik hoef er alleen maar voor ze te zijn. Een ander mens. Gewoon.”


Henk voor de poort van de gevangenis, waar hij elke week iemand bezoekt.

“Als Wel Thuisvrijwilliger kom je in gezinnen waar sprake is van een onveilige opvoedsituatie. Er is altijd professionele gezinshulpverlening aanwezig, de vrijwilliger is daarop aanvullend. De professionals hebben vaak geen tijd voor huiselijke dingen, ik juist wel. Het mooie is, dat we altijd vanuit respect voor elkaar werken. We zitten niet in elkaars vaarwater.”

Vertrouwenspositie

“Sinds ik begon in 2015, heb ik 3 gezinnen bezocht. Aanvankelijk zijn mensen vaak wantrouwend. Zij leven in een eigen wereld, hebben weinig geld en zijn door verschillende ervaringen hun vertrouwen in instanties verloren. Dat moet je eerst zien te winnen. Er is meestal sprake van agressie, veel ruzie tussen de kinderen. Soms komt er politie aan de deur omdat buren hebben gebeld dat er sprake is van ruzie, terwijl blijkt dat ze alleen maar aan het praten zijn.”

Cultuur

“Ik leg dan uit dat we in Nederland een boze toon snel ervaren als agressie en laat zien hoe je ook anders met elkaar om kunt gaan. Mijn hulp zit dan meestal in hele praktische dingen. Ik help bijvoorbeeld met het voorbereiden van een spreekbeurt, maar geef ook een agressietraining. Vaak regel ik contact en overleg ik, zoals met het Jeugdsportfonds, zorgverleners, gemeente, school of zorgverzekeraars, omdat mensen zelf de weg niet weten te vinden. Dat doe ik altijd waar zij bij zijn en ik merk dat dat eventueel wantrouwen wegneemt.”

Grenzen

“Mijn valkuil is dat ik alles wil aanpakken. In het begin liet ik me te vaak verleiden tot het doen van allerlei klusjes. Dat werd op een bepaald moment te veel en dat heb ik besproken met mijn coördinator. Dat was heel waardevol. Ik leer steeds beter mijn grenzen stellen en bewaken. Je kunt als vrijwilliger niet overal mee helpen. Wat ik probeer, is de gezinsleden een goede basis geven, zodat zij na ongeveer een jaar zelfstandig verder kunnen. En gelukkig krijg ik over het algemeen veel waardering. Laatst zei iemand zelfs dat ik een geschenk uit de hemel was. Kijk, dát is fijn om te horen.”

Bij Humanitas Almere doet Yoselin een paar uur per week gezinsondersteuning. En tegelijk is ze er een dag per week projectmedewerker. Een vrijwilligers dubbelrol. Ze doet een HBO-studie Social Work en heeft een eigen gezin. Nogal een volle agenda, maar tegelijk geeft het ondersteunen van gezinnen veel voldoening.

Fijner voor beiden

“Ik doe het omdat ik graag van betekenis wil zijn voor iemand anders. En het is leuk om het wederkerig te maken. Dat is fijner voor beiden, je bent gelijkwaardiger. Mijn collega’s en ik zijn geen hulpverleners en we hoeven niet met vooraf vastgestelde doelen werken. We draaien gewoon een tijdje mee. Omdat elk gezin anders is, is onze bijdrage ook telkens anders, we kunnen op de situatie inspelen en zijn minder gebonden aan tijd en regels.”

“Ik dacht: wat ga ik vertellen als ik 80 ben”

De emmer loopt over

“Een gezin kan het soms erg moeilijk hebben. Dat kan psychisch zijn, maar vaak is het overbelasting. Het is teveel allemaal. Misschien is er een kind met ADHD of autisme. Dan loopt de emmer wel eens over, dat begrijp je wel. Je moet als vader of moeder de boel wel draaiend zien te houden. Even eruit voor een kopje koffie, dat doen ze vaak bij Wel Thuis, weet Yoselin.Dan is het wel fijn als er iemand is die even met je meedenkt en haar eigen ervaring met je bespreekt. Daar heb je dan veel houvast aan. Als Humanitas vrijwilliger worden we goed getraind en begeleid om dit te doen, maar onze eigen levenservaring is wel het grootste instrument dat we hebben. Of nee wacht, het is de op drie na grootste, de belangrijkste zijn tijd, aandacht en betrokkenheid.”

Regie

In gezinnen waarin Wel Thuis wordt ingezet, heeft er altijd een beroepskracht van een professionele organisatie de regie. Het gezin, de beroepskracht en de vrijwilliger werken samen in een driehoek. Yoselin: “De inzet van vrijwilligers naast professionele hulpverleners betekent niet dat beroepskrachten overbodig worden. Vrijwilligers spelen een andere rol, ze zijn niet gericht op het ‘beter maken’ of zo. We houden ook geen dossiers bij. We staan echt naast het gezin en daardoor ontstaat eerder een goede vertrouwensband. Maar we zijn wel onderdeel van die samenwerkingsdriehoek en een beroepskracht blijft de regie houden.”

Wel Thuis biedt aanvullende hulp aan gezinnen die al te maken hebben met andere hulpverleners. Mogelijk omdat er zorgen zijn over de veiligheid van het kind(eren) en hierbij extra begeleiding nodig is. Maar de Humanitas vrijwilligers zijn geen hulpverleners, ze zijn extra en zij helpen met alledaagse vragen en behoeften. Ze zijn gesprekspartner, uitlaatklep en deuren-opener. Want ze helpen ook met het versterken van je sociale omgeving of gaan mee naar afspraken die je lastig vindt. Bedoeling is dat gezinsleden meer greep krijgen op hun situatie en uiteindelijk zelf verder kunnen.

Bij Humanitas Almere doet Yoselin een paar uur per week gezinsondersteuning. En tegelijk is ze er een dag per week projectmedewerker. Een vrijwilligers dubbelrol. Ze doet een HBO-studie Social Work en heeft een eigen gezin. Nogal een volle agenda, maar tegelijk geeft het ondersteunen van gezinnen veel voldoening.

Fijner voor beiden

“Ik doe het omdat ik graag van betekenis wil zijn voor iemand anders. En het is leuk om het wederkerig te maken. Dat is fijner voor beiden, je bent gelijkwaardiger. Mijn collega’s en ik zijn geen hulpverleners en we hoeven niet met vooraf vastgestelde doelen werken. We draaien gewoon een tijdje mee. Omdat elk gezin anders is, is onze bijdrage ook telkens anders, we kunnen op de situatie inspelen en zijn minder gebonden aan tijd en regels.”

“Ik dacht: wat ga ik vertellen als ik 80 ben”

De emmer loopt over

“Een gezin kan het soms erg moeilijk hebben. Dat kan psychisch zijn, maar vaak is het overbelasting. Het is teveel allemaal. Misschien is er een kind met ADHD of autisme. Dan loopt de emmer wel eens over, dat begrijp je wel. Je moet als vader of moeder de boel wel draaiend zien te houden. Even eruit voor een kopje koffie, dat doen ze vaak bij Wel Thuis, weet Yoselin.Dan is het wel fijn als er iemand is die even met je meedenkt en haar eigen ervaring met je bespreekt. Daar heb je dan veel houvast aan. Als Humanitas vrijwilliger worden we goed getraind en begeleid om dit te doen, maar onze eigen levenservaring is wel het grootste instrument dat we hebben. Of nee wacht, het is de op drie na grootste, de belangrijkste zijn tijd, aandacht en betrokkenheid.”

Regie

In gezinnen waarin Wel Thuis wordt ingezet, heeft er altijd een beroepskracht van een professionele organisatie de regie. Het gezin, de beroepskracht en de vrijwilliger werken samen in een driehoek. Yoselin: “De inzet van vrijwilligers naast professionele hulpverleners betekent niet dat beroepskrachten overbodig worden. Vrijwilligers spelen een andere rol, ze zijn niet gericht op het ‘beter maken’ of zo. We houden ook geen dossiers bij. We staan echt naast het gezin en daardoor ontstaat eerder een goede vertrouwensband. Maar we zijn wel onderdeel van die samenwerkingsdriehoek en een beroepskracht blijft de regie houden.”

Wel Thuis biedt aanvullende hulp aan gezinnen die al te maken hebben met andere hulpverleners. Mogelijk omdat er zorgen zijn over de veiligheid van het kind(eren) en hierbij extra begeleiding nodig is. Maar de Humanitas vrijwilligers zijn geen hulpverleners, ze zijn extra en zij helpen met alledaagse vragen en behoeften. Ze zijn gesprekspartner, uitlaatklep en deuren-opener. Want ze helpen ook met het versterken van je sociale omgeving of gaan mee naar afspraken die je lastig vindt. Bedoeling is dat gezinsleden meer greep krijgen op hun situatie en uiteindelijk zelf verder kunnen.

“In het gezin van deze vrouw speelde heel veel. Zoals vaak zat er meer achter de hulpvraag dan in eerste instantie leek. Drie mensen in het gezin hadden ADHD en er was een kindje met het syndroom van Down. De moeder waardeerde het zo enorm dat ik kwam. Ik kon mijn ervaring delen, laten zien dat ze niet de enige was die tegen dingen aanliep, maar ook dat het ene belangrijk was om aan te pakken en het andere minder. Het is zo mooi dat zij haar eigen ik weer vond, door de (h)erkenning en begrip voor haar situatie!”

Tweeling

“Ik ben 6 jaar geleden vrijwilliger geworden omdat ik het belangrijk vind iets voor de maatschappij te doen. Ik werd geraakt door een advertentie, waarin Humanitas Home-Start op zoek was naar een vrijwilliger voor een gezin met een tweeling, waarvan de moeder de deur niet meer uitkwam. Omdat ik zelf moeder ben van een tweeling en wél de deur uitkwam, wilde ik mijn ervaring graag delen.
Het heeft wel even geduurd voor ik actie ondernam. De tweede keer dat ik de advertentie zag, heb ik ‘m uitgeknipt. En pas na de derde keer dacht ik: Nú ga ik het doen!”

Leerzaam

“Inmiddels ben ik bezig met de vijfde koppeling en het geeft me nog steeds veel voldoening. Elke keer is weer anders. Ik ben heel praktisch ingesteld; in het ene gezin heeft dat de overhand en in het andere gezin gaat het meer om luisteren dan om handelen.
Ik leer zelf ook veel van de contacten. Het is heel bijzonder dat je een kijkje mag nemen in het leven van een ander. En dat je een gezin, als het even wat minder gaat, een steuntje in de rug kan geven.”

 “Een jaar geleden las ik op de vacaturesite dat ze bij Match projectmedewerkers (pm’ers) zochten. Ik zat in het vierde jaar van mijn studie Maatschappelijk werk en Dienstverlening en was er een tijdje tussenuit geweest. Ik was opzoek naar aansluiting en verbinding. Mijn mentor stelde vrijwilligerswerk voor. In juni 2017 ging ik aan de slag bij Match en ik kon in de zomer meedraaien met diverse collega’s. In oktober startte ik zelf met het begeleiden van een groep.”

Afstuderen

“Inmiddels ben ik aan het afstuderen en voer ik naast mijn taken als pm-er een onderzoek uit in opdracht van Back Up. Via deze activiteit bieden we, samen met Match, maatjescontact aan voor jongeren t/m 24 jaar, die zelf of in hun gezin te maken hebben met psychische, verstandelijke en/of lichamelijke beperkingen. Het afstudeeronderzoek gaat over wat de vrijwilligers nodig hebben om de aansluiting met deze groep te kunnen vergroten. Daarnaast geef ik samen met projectcoördinator Maria trainingen over hoe om te gaan met deelnemers met een licht verstandelijke beperking.”

Warmte

“Wat me het meest is bijgebleven van het afgelopen jaar bij Humanitas, zijn de warmte en liefde. Zowel binnen het team als voor de jeugdigen en gezinnen. Een voorbeeld: er is één meisje, een deelnemer dat faalangstig en onzeker was. Ze hing erg aan haar ouders. In het begin speelde het contact zich daarom alleen bij haar thuis af. En nu, een paar maanden later, mag de stagiaire haar van school ophalen en gaan ze zelfs samen met de bus ergens heen.”

Vertrouwen

“In dat soort contact is de waarde van Match heel erg zichtbaar. En het mooie is: behalve dat bij het kind het vertrouwen groeit, zie je ook groei bij de stagiaire. Ze durft meer, voelt zich vrijer om dingen bespreekbaar te maken. Het is voor mij bijzonder om in ieder contact te ervaren hoe tijd en aandacht positief bijdragen. Ik ben dankbaar voor deze contacten en hoop me nog vele jaren in te zetten voor deze hartelijke en waardevolle organisatie.”

Het is toch al niet gemakkelijk, als kind of jongere, om op te groeien. Je moet je eigen weg vinden, over je toekomst denken, nieuwe vriendschappen aanknopen en andere loslaten. Ja, dat hebben we allemaal. Maar alleen jij hebt de lamme pech dat je iemand bent kwijtgeraakt van wie je hield. Een ouder, een superlieve opa of oma, of een broer of zus. Heb jij weer!

Ja. Maar troost je, je bent de enige niet. In Almere zijn er elk jaar wel zo’n 200 kinderen en jongeren die precies hetzelfde meemaken. En dat wat jij voelt – of juist niet voelt – dat hebben ze allemaal. Het blijkt dat ze het fijn vinden om er met lotgenoten van hun eigen leeftijd over te praten. Daar gaan ze zich beter van voelen, vrijer en gelukkiger.

Gedeeld verdriet

Op deze foto staat Bart stil, maar de wereld beweegt door. Zo voelt het als je een dierbare verloren hebt.Het spreekwoord is waar: gedeelde smart is halve smart. Als je met anderen praat, die in hetzelfde schuitje zitten, dan valt er een last van je schouder. Dat merkt Humanitas vrijwilliger Bart wekelijks. Hij begeleidt groepen kinderen en jongeren in het Sterprogramma. Daarin komen de jonge lotgenoten in zes groepsbijeenkomsten bijeen om over hun verlies te praten en wat het met hen doet. Bart: “We brengen lotgenoten bij elkaar. Ze doen het voornamelijk zelf, soms hoef ik heel weinig aan te geven. In de groep ontstaat uitwisseling en dan voelt het ineens niet raar wat je hebt meegemaakt. Je begrijpt hen en zij begrijpen jou en er ontstaat een kameraadschap die soms ook doorgaat na afloop van het programma.”

Al je vrienden hebben over de nieuwste Netflix serie, praten over hun mobiel en wat die-en-die nou weer voor stoms gedaan hebben. Boeien! Dat gaat allemaal over helemaal niets. Zo voelt dat aan, het voelt alsof je er niet meer bij hoort. De wereld draait gewoon door, alles gaat maar door, alleen niet voor jou. En het ergste is als ze je zielig gaan vinden. De dood van iemand die dicht bij jou stond is onbegrijpelijk voor mensen die dat niet zelf hebben meegemaakt. Ze weten gewoon niet hoe dat voelt.

Als begeleider van het Sterprogramma herkent Bart het. Hij is inmiddels 48 (niet verder vertellen), maar verloor zelf zijn moeder toen hij 16 was. Het motiveert hem extra om nu anderen te helpen. Bart: “Je klasgenoten en vrienden vinden het heel erg en hebben begrip, maar ze kunnen er niet in meegaan. Voor hen zijn dingen heel belangrijk, die jij nu helemaal niet meer belangrijk vindt. Als er iemand uit je omgeving dood gaat, schiet je versneld in de volwassenheid. Je gaat dieper over dingen nadenken, maar de meeste anderen doet dat niet. Jij bent ineens anders en zij zijn ‘normaal. Daarom kun je, wil je of durf je je verlies niet delen. Tenminste, niet met ‘gewone’ anderen. Maarrrrr…dat kan wel met leeftijdsgenoten die hetzelfde hebben meegemaakt. Want die denken over dezelfde dingen na en zitten met dezelfde vragen. Het is zo fijn als je kunt praten met anderen die je echt begrijpen.”

“Het ergste is als ze je zielig gaan vinden.”

Erge dingen

Een Sterprogramma duurt zes weken. Een keer per week kom je ’s avonds anderhalf uur bij elkaar. Een begeleider van Humanitas helpt om met elkaar over lastige dingen te praten. Of erge dingen. Bart: “Stel je lievelingsoma is al heel lang ziek en het is allemaal heel naar voor haar. Je opa is er erg verdrietig door. Eigenlijk is iedereen om je heen verdrietig, boos, moe, wanhopig. En dan gaat ze dood. Dan durf je toch niet opgelucht te zijn, ook al is haar lijden voorbij. Natuurlijk was het fijner geweest als ze nog heel lang en gelukkig was blijven leven, maar dat is nu eenmaal niet zo en die slopende ziekte was zo naar voor haar. Dus dan is het toch maar beter dat ze er nu vanaf is, toch? Dat begrijp jij. Maar je bent bang dat niemand anders dat gaat begrijpen. ‘Het was toch je lievelingsoma?’, zeggen ze dan. Kijk, over dat soort dingen kun je met lotgenoten gewoon praten.”

Zo blij kan Humanitas onze stadsgenoten maken. Terwijl we de foto maken geeft een onbekende passant Bart vrolijk twee oortjes.Lachen

“Nee hoor,” antwoord Bart op de vraag of het allemaal zo somber is. “Soms is iemand wel verdrietig, maar we zitten echt niet met z’n allen te huilen. Bijna nooit. Natuurlijk huilen kinderen en jongeren – volwassenen trouwens ook – maar dat doen ze als ze alleen zijn. Nee, we hebben het over van alles en soms is dat emotioneel, maar heel vaak ook niet. En na een tijdje kan er weer gelachen worden. Ja, dat is ook zo mooi, dat kán als je onder elkaar bent. Er wordt overigens niet alleen gepraat, het programma omvat ook veel verschillende werkvormen en spellen. Werken met creativiteit en kleuren en bewegen, dat vinden de meesten erg leuk.”

Gek

Bart: “Het is bijzonder om te merken dat wat ik 32 jaar geleden heb ervaren, voor jongeren van nu nog net zo is. Ik was zó bang dat ik mijn moeder zou gaan vergeten. Nu weet ik dat dat niet zo is. En ik kan ze in het Sterprogramma dus uit eigen ervaring vertellen dat je je dingen blijft herinneren. Het is superlastig om tegelijk op te groeien én te rouwen. In je hoofd is geen ruimte voor die twee dingen tegelijk. Je zit met school en je gevoel en je familie en je lijf en weet ik wat. Het loopt allemaal door elkaar. Om gek van te worden. En in zo’n Sterprogrammagroep blijkt dan ineens dat je helemaal niet gek aan het worden bent. Welnee, het hoort er gewoon bij. Die anderen hebben het ook.”

Mooi

Bart werd vrijwilliger bij Humanitas na het zien van een advertentie. Begrijpelijkerwijs sprak het onderwerp hem aan als ervaringsdeskundige. Hij is voor zijn gewone werk als IT-professional zeker 55 uur per week van huis, maar gaat toch graag 1 tot 2 avonden per week voor het Humanitas Sterprogramma aan de slag. “Weet je, bijna 90% van de deelnemers geeft aan dat ze zich minder somber voelen, erover kunnen praten en gelukkiger zijn. Daar word ik ontzettend blij van. Ik weet nog van een meisje, dat helemaal stuk was van het overlijden van haar oma. Al na een paar weken durfde ze dat ineens te vertellen aan haar vriendinnen. En daar was ze zo trots en blij mee, die doorbraak en opluchting. Het is zó mooi. Ik kom soms heel moe thuis van het werken overdag en daarna helemaal vol energie weer thuis van een avondje Sterprogramma.”